Tổng thầu cơ điện (MEP) tại Việt Nam: Năng lực, chứng chỉ & hồ sơ mẫu

Tổng thầu cơ điện (MEP) là đơn vị chịu trách nhiệm thiết kế, thi công toàn bộ hệ thống cơ – điện – nước – HVAC – PCCC của công trình. Tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực nhà xưởng công nghiệp, yêu cầu về năng lực – chứng chỉ – hồ sơ kỹ thuật của tổng thầu MEP ngày càng khắt khe nhằm đáp ứng tiêu chuẩn pháp lý và đảm bảo an toàn trong vận hành.

1. Điều kiện địa phương ảnh hưởng đến MEP

Điều kiện của từng địa phương tại Việt Nam tác động trực tiếp đến thiết kế và thi công hệ thống MEP.

• Khí hậu: Ở vùng nóng ẩm, hệ thống HVAC thường tiêu thụ điện năng cao hơn để duy trì điều kiện vận hành ổn định, vì vậy thiết kế cần ưu tiên các giải pháp tiết kiệm năng lượng, chống ngưng tụ và tăng cường cách nhiệt. Đối với khu vực miền Trung, cần tính đến ảnh hưởng của bão và gió lớn trong thiết kế treo đỡ ngoài trời.
• Nguồn điện lưới: Một số khu công nghiệp mới có nguồn điện chưa ổn định, vì vậy cần bố trí UPS, ATS và máy phát dự phòng.
• Áp lực nước & chất lượng nước: Khu vực có áp lực nước yếu buộc phải bổ sung bơm tăng áp, bể chứa hoặc giải pháp xử lý nước phù hợp.
• Địa chất – địa hình: Ảnh hưởng đến phương án bố trí  tuyến cáp ngầm, hệ thống thoát nước và phương án nền móng cho nhà bơm, phòng kỹ thuật.

2. Tổng thầu cơ điện (MEP) tại Việt Nam cần các chứng chỉ và giấy phép nào?

Để triển khai các hệ thống kỹ thuật phức tạp trong nhà máy và đáp ứng các  quy định pháp lý hiện hành, tổng thầu cơ điện (MEP) tại Việt Nam phải sở hữu nhiều loại chứng chỉ và giấy phép chuyên mộ như:

• Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp với ngành nghề phù hợp (xây dựng, lắp đặt hệ thống điện, nước, điều hòa, PCCC…).
• Chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng thi công lắp đặt cơ điện (MEP) với hạng phù hợp loại, cấp công trình (với các dự án nhà máy quy mô lớn thường là hạng II hoặc I), do Sở hoặc Bộ Xây dựng cấp.
• Chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng (thiết kế, giám sát MEP) cho các cá nhân chủ trì.
• Giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ phòng cháy và chữa cháy đối với phần thiết kế, thi công, lắp đặt hệ thống PCCC theo Nghị định 136/2020/NĐ-CP.
• Thẻ/chứng chỉ an toàn điện và các chứng nhận huấn luyện an toàn lao động bắt buộc cho nhân sự trực tiếp làm việc với hệ thống điện theo quy định của Bộ Công Thương.
• Giấy phép hoạt động điện lực (nếu tổng thầu trực tiếp thực hiện các hạng mục đường dây, trạm biến áp thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Điện lực).
• Các chứng nhận hệ thống quản lý như ISO 9001 (chất lượng), ISO 14001 (môi trường), ISO 45001 (an toàn nghề nghiệp) – không bắt buộc theo luật, nhưng là tiêu chí phổ biến trong các gói thầu công nghiệp.

3. Các hạng mục MEP chính trong nhà xưởng

Tùy vào điều kiện địa phương và loại hình sản xuất, nhà xưởng công nghiệp thường có các hệ thống cơ điện chủ đạo sau:

Hệ thống điện

Hệ thống điện đóng vai trò quan trọng trong nhà máy, đảm bảo dây chuyền sản xuất, thiết bị công nghệ và các hệ thống phụ trợ vận hành ổn định, an toàn và liên tục. Hạng mục này bao gồm trạm biến áp, tủ điện trung – hạ thế với máy cắt trung – hạ thế (VCB/ACB/MCCB), máy phát dự phòng, ATS/AMF, mạng cáp lực, busway, chiếu sáng, tụ bù công suất, hệ đo đếm năng lượng, cùng hệ thống chống sét – tiếp địa theo TCVN 9358 và TCVN 9385.

Hệ thống HVAC – thông gió – điều hòa

Hệ thống HVAC giúp duy trì môi trường sản xuất ổn định về nhiệt độ, lưu lượng gió và chất lượng không khí, đảm bảo điều kiện làm việc cho công nhân, bảo vệ thiết bị và đáp ứng yêu cầu công nghệ của từng loại nhà máy. Hệ thống bao gồm điều hòa trung tâm hoặc VRF/VRV, AHU/MAU, hệ thống cấp khí tươi (FAU/MAU hoặc Fresh Air Fan), ống gió cấp – hồi – thải, quạt hút mái, quạt cấp – thải cho các khu vực đặc thù, cùng các bộ phận chống ồn – chống rung theo yêu cầu kỹ thuật, tuân thủ tiêu chuẩn TCVN 5687:2024.

Hệ thống cấp – thoát nước

Hệ thống cấp – thoát nước đảm bảo nhà máy được cung cấp nước ổn định cho sản xuất và sinh hoạt, đồng thời thu gom – thoát nước an toàn, tránh ngập úng và ô nhiễm môi trường. Các hạng mục chính bao gồm đường ống cấp nước sạch, đồng hồ đo nước, bơm tăng áp, bể chứa nước sạch – nước chữa cháy, mạng thoát nước sàn và nước mái, ga thu – rãnh thoát, đường ống thoát nước thải sinh hoạt và nước thải sản xuất, bể tách dầu mỡ hoặc bể gom đấu nối về hệ thống xử lý nước thải theo quy định, tuân thủ TCVN 4519:2018, TCVN 7957:2008 và yêu cầu hạ tầng của khu công nghiệp/cơ quan địa phương.

Hệ thống PCCC

Hệ thống PCCC bảo vệ nhà máy trước nguy cơ cháy nổ, giúp phát hiện sớm, khống chế đám cháy, hỗ trợ thoát nạn và giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản. Các thành phần chính gồm hệ thống sprinkler, họng nước chữa cháy trong – ngoài nhà, tủ/hộp chữa cháy vách tường, bơm PCCC (bơm điện, bơm diesel, bơm jockey) và bể nước chữa cháy; hệ thống báo cháy (thường là báo cháy địa chỉ) với tủ trung tâm, đầu báo, nút nhấn, module điều khiển; các mạch liên động kỹ thuật với thang máy, cửa chống cháy, hệ HVAC; hệ thống hút khói cưỡng bức và cấp gió tăng áp cho lối thoát nạn; tại các khu vực đặc biệt như phòng điện, server có thể bố trí hệ thống chữa cháy khí (FM-200/Novec/CO₂). Tất cả được thiết kế – thi công tuân thủ TCVN 3890, QCVN 06:2022/BXD và các tiêu chuẩn PCCC hiện hành; công tác thử nghiệm, nghiệm thu PCCC là giai đoạn riêng sau khi lắp đặt, không phải là bộ phận của hệ thống.

Hệ thống phụ trợ

Các hệ thống phụ trợ cung cấp khí, hơi và môi chất phục vụ trực tiếp cho dây chuyền công nghệ, đồng thời hỗ trợ vận hành an toàn và ổn định cho nhà máy. Tùy loại hình sản xuất, bao gồm hệ thống khí nén (máy nén khí, bình tích áp, bộ sấy khí, đường ống phân phối), hệ thống hơi nóng (nồi hơi, đường ống hơi, bẫy hơi và hệ thống ngưng tụ), các hệ thống khí kỹ thuật (nitơ, khí sạch, chân không… với trạm cấp và mạng ống phân phối), hệ thống nước lạnh/chilled water hoặc nước giải nhiệt phục vụ máy móc, hệ thống xử lý bụi – khí thải công nghiệp (quạt hút, cyclone, lọc túi, ống dẫn xả), hệ thống UPS cho thiết bị điều khiển và phòng server, cùng các hệ thống điều khiển – giám sát trung tâm như BMS/SCADA/EMS.

4. Biện pháp an toàn MEP quan trọng nhất

An toàn trong thi công cơ điện bắt đầu từ việc kiểm soát các nguy cơ đặc thù và duy trì thói quen làm việc an toàn trong mọi công đoạn thi công. Những biện pháp quan trọng bao gồm:

An toàn điện

• Thực hiện LOTO đầy đủ, khóa nguồn – niêm phong – gắn thẻ trước khi thi công.
• Đo cách điện cáp (Megger), kiểm tra chiều pha, siết lại đầu cốt trước khi đóng điện.
• Tủ điện, busway, thanh cái chỉ được thao tác bởi nhân sự có thẻ an toàn điện; khu vực thao tác phải có rào chắn và biển cảnh báo.
• Bố trí tiếp địa tạm, kiểm soát nguy cơ phóng điện – hồ quang (arc flash).

An toàn thi công nóng

• Yêu cầu giấy phép thi công nóng, khu vực hàn phải có chắn lửa, thảm chống cháy, bình chữa cháy và người giám sát.
• Trước khi hàn, phải di dời vật liệu dễ cháy và che chắn khu vực xung quanh; sau khi hàn, phải kiểm tra điểm nóng và vệ sinh hiện trường.
• Kiểm soát không gian kín khi cắt/hàn để tránh thiếu oxy và tích tụ khí độc.

An toàn nâng cẩu – vận chuyển

• Tất cả thiết bị nâng (cẩu, pa lăng, xe nâng) phải kiểm định; dây cáp, sling có chứng nhận tải trọng.
• Vật nặng như AHU, máy nén khí, tủ điện được lập phương án nâng trước khi lắp đặt.
• Di chuyển trong nhà xưởng phải có đường đi riêng, cảnh báo điểm mù và khóa bánh khi lắp đặt.

An toàn HVAC – PCCC

• Ống gió, ống nước, sprinkler phải thử áp, thử kín, chống rung và treo đỡ theo đúng tiêu chuẩn.
• Hệ VRF phải kiểm tra rò gas, hút chân không đúng quy trình trước khi nạp môi chất.
• Giá đỡ – ty ren – bracket phải nghiệm thu trước khi treo lắp; không được treo thêm tải ngoài thiết kế.
• Khi thi công trên cao: bắt buộc có dây an toàn, sàn thao tác, lan can tạm.

Quản lý an toàn và hồ sơ kỹ thuật

• Họp Toolbox Meeting hàng ngày, phân tích rủi ro (JSA/RA).
• Lập biển báo – rào chắn – lối đi an toàn cho từng khu vực thi công.
• Kiểm tra định kỳ máy móc, thiết bị cầm tay, giàn giáo, thang nhôm.
• Kiểm soát nhà thầu phụ và nhật ký thi công an toàn.

5. Tính đồng bộ giữa hệ thống MEP với kết cấu và kiến trúc quan trọng như thế nào?

Để đảm bảo công trình vận hành tốt và thi công thuận lợi, hệ thống MEP phải được phối hợp chặt chẽ với kiến trúc và kết cấu. Việc này cần triển khai ngay từ giai đoạn thiết kế ban đầu, bao gồm:

Phối hợp với kết cấu

• Xác định lỗ chờ xuyên dầm – sàn – tường, sleeve, core box trước khi đổ bê tông.
• Kiểm tra tải trọng treo, thiết kế hệ ty – giá đỡ phù hợp, tránh quá tải kết cấu trần.
• Bố trí không gian kỹ thuật, hành lang trục đứng, phòng kỹ thuật đúng tiêu chuẩn.

Phối hợp với kiến trúc – hoàn thiện

• Bố trí cao độ kỹ thuật cho ống gió, ống nước, thang cáp để đảm bảo không xung đột với trần, dầm, cửa, cầu thang.
• Phối hợp bản vẽ RCP để đồng bộ đèn, đầu báo, sprinkler, camera, grille gió.
• Tối ưu tuyến ống/đường dây để đảm bảo mỹ quan và dễ vận hành – bảo trì sau này.

Phối hợp với thiết bị công nghệ

• Xác định vị trí máy móc, điểm đấu nối điện – khí – nước – điều khiển.
• Dự trù phụ tải điện, lưu lượng khí nén, nước cấp/thải theo yêu cầu dây chuyền sản xuất.

Sử dụng mô hình 3D/BIM

• Dùng Revit, Navisworks để phát hiện xung đột (clash detection), tối ưu tuyến ống, tránh đục phá và đảm bảo thi công đúng ngay lần đầu.
• BIM hỗ trợ lập khối lượng, kiểm soát tiến độ và kiểm tra khả năng tiếp cận bảo trì.

6. Quy trình T&C (Test & Commissioning)

Quy trình T&C được thực hiện theo yêu cầu của chủ đầu tư và các tiêu chuẩn TCVN, nhằm kiểm tra chất lượng lắp đặt và xác nhận hệ thống vận hành đúng thiết kế. Thông thường gồm 5 giai đoạn:

1) Kiểm tra vật tư đầu vào

Đối chiếu CO, CQ, catalogue, test report; kiểm tra chủng loại – thông số – chứng nhận an toàn trước khi đưa vào thi công.

2) Kiểm tra lắp đặt

Kiểm tra lắp đặt: xác minh đấu nối thiết bị, độ dốc và hướng tuyến ống, thử kín, kiểm tra độ chắc chắn của giá đỡ – ty treo – bulong liên kết, cũng như căn chỉnh vị trí trước khi chạy thử.

3) Kiểm tra chức năng từng hệ thống

Chạy thử bơm – quạt – AHU/MAU, test đóng cắt ATS, kiểm tra hướng quay motor, đo dòng – áp; kiểm tra kích hoạt thiết bị PCCC theo thiết kế hệ thống.

4) Chạy thử liên động (Interlock Test)

Kiểm tra chuỗi liên động giữa các hệ thống: báo cháy → hút khói, báo cháy → ngắt AHU/VRF, vận hành phòng bơm PCCC, đóng cắt thiết bị theo kịch bản kỹ thuật.

5) Bàn giao & đào tạo O&M

Hoàn thiện hồ sơ hoàn công, checklist nghiệm thu, biên bản vận hành thử; đào tạo vận hành – bảo trì cho đội ngũ O&M của chủ đầu tư và bàn giao hệ thống.

7. Hồ sơ mẫu của tổng thầu MEP bao gồm những gì?

Hồ sơ tổng thầu MEP thường gồm 4 phần chính: Hồ sơ pháp lý – Năng lực & kinh nghiệm – Hồ sơ đề xuất kỹ thuật – Hồ sơ đề xuất tài chính. Đây là cấu trúc chuẩn trong các gói thầu cơ điện tại Việt Nam.

Hồ sơ pháp lý

Bao gồm:

• Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp với ngành nghề phù hợp lĩnh vực cơ điện.
• Chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng (thi công lắp đặt cơ điện, hạng phù hợp).
• Chứng chỉ hành nghề của các cá nhân chủ trì (thiết kế – giám sát MEP).
• Giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ PCCC (nếu làm hệ PCCC).
• Hồ sơ an toàn – môi trường, kế hoạch quản lý rủi ro và quyết định thành lập BCH công trường.
• Giấy ủy quyền (nếu đại diện theo pháp luật không trực tiếp ký) và các cam kết pháp lý theo yêu cầu của CĐT.

Hồ sơ năng lực & kinh nghiệm

Bao gồm:

• Hồ sơ năng lực công ty, chứng chỉ ISO (nếu có).
• Danh sách dự án tương tự, thư giới thiệu (nếu có)
• Năng lực nhân sự chủ chốt: bằng cấp – chứng chỉ – kinh nghiệm.
• Năng lực thiết bị thi công và danh mục vật tư – thiết bị chính dự kiến sử dụng.

Hồ sơ đề xuất kỹ thuật

• Bản vẽ thiết kế và/hoặc bản vẽ bố trí, sơ đồ nguyên lý các hệ thống MEP.
• Thuyết minh kỹ thuật và các tính toán tải: điện, HVAC, cấp – thoát nước, PCCC…
•  Danh mục thiết bị và vật tư (BOQ/Bảng kê), catalogue/datasheet và tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng.
• Biện pháp thi công, biện pháp an toàn – môi trường, kế hoạch QA/QC và tiến độ thực hiện.
• Kế hoạch T&C (Inspection & Test Plan): trình tự kiểm tra – thử nghiệm – nghiệm thu từng hệ thống
• Tiến độ thi công và biểu đồ nhân lực.

Hồ sơ đề xuất tài chính

Bao gồm:

• Đơn dự thầu và cam kết thương mại: hiệu lực hồ sơ, điều khoản thanh toán, điều kiện bảo hành, VAT, chi phí bao gồm/không bao gồm.
• Bảng giá dự thầu theo BOQ
• Bảng tổng hợp chi phí (Price Summary).
• Các bảo lãnh theo yêu cầu (Bid Bond, Performance Bond/ nếu có).