Net Zero đang dần trở thành một định hướng rõ nét trong phát triển nhà máy công nghiệp, đặc biệt với các dự án tiêu thụ năng lượng lớn và vận hành liên tục. Khi các tiêu chí về công trình xanh, phát thải và ESG được đưa vào khung đánh giá dự án, hệ thống MEP không còn được xem là các hạng mục kỹ thuật riêng lẻ, mà là nền tảng để kiểm soát năng lượng ở cấp độ toàn nhà máy.
Trong nhà máy, bài toán Net Zero không nằm ở hình thức công trình, mà nằm ở cách tổ chức hệ thống kỹ thuật theo đúng nhịp sản xuất và tải vận hành thực tế. Đây là yếu tố then chốt để giảm thiểu tổn hao năng lượng, hướng đến chuẩn công trình xanh như LEED hoặc BREEAM.
Net Zero làm thay đổi cách tiếp cận MEP trong nhà máy
Phần lớn năng lượng trong nhà máy nằm ở HVAC, chiller, khí nén, thông gió, nước công nghiệp và hệ thống điện kỹ thuật. Đây là các nhóm tải nền vận hành liên tục theo ca sản xuất, nơi hiệu quả năng lượng phụ thuộc nhiều vào cách các hệ thống được tổ chức và phối hợp với nhau.
Trong định hướng Net Zero, MEP không còn là tập hợp các thiết bị tách rời, mà là một cấu trúc tích hợp. Hiệu quả vì vậy không đến từ việc cải thiện từng hạng mục riêng lẻ, mà từ khả năng các hệ thống vận hành đồng bộ và phân bổ năng lượng theo nhu cầu sử dụng thực tế. Đây cũng là điểm cốt lõi trong chiến lược giảm phát thải carbon tại nhà máy sản xuất hiện đại.
Xu hướng tích hợp tập trung vào liên kết giữa các dòng năng lượng
Tích hợp MEP trong nhà máy Net Zero không có nghĩa là gom các hạng mục về chung một bản vẽ. Tích hợp ở đây là tổ chức lại mối liên kết năng lượng giữa các hệ thống để tránh vận hành phân mảnh và dư tải kéo dài.
Một ví dụ điển hình là thu hồi nhiệt thừa (heat recovery). Nhiệt từ sản xuất hoặc từ cụm lạnh chỉ trở thành hiệu quả khi được đưa trở lại chu trình sử dụng, thay vì xả bỏ. Tương tự, khí nén không chỉ là một hệ phụ trợ, mà là nguồn tiêu thụ điện đáng kể, đòi hỏi phải được điều phối theo tải thực để hạn chế tình trạng chạy dư công suất hoặc rò rỉ kéo dài. Đây cũng là điểm cốt lõi trong chiến lược giảm phát thải carbon tại nhà máy sản xuất hiện đại.
Hệ thống Boiler tại nhà máy do Delco là tổng thầu M.E.P giúp chủ đầu tư tiết kiệm từ 15 – 25% điện năng tiêu thụ và tiết kiệm khối lượng lớn nhiên liệu
Trong tiếp cận Net Zero, HVAC, chiller, khí nén và thông gió cần được nhìn trong một cấu trúc năng lượng thống nhất. Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa nhà máy chỉ đầu tư MEP cơ bản và nhà máy tổ chức MEP theo định hướng giảm phát thải.
Dữ liệu vận hành là nền tảng kiểm soát phát thải
Net Zero trong công nghiệp không thể dựa trên ước lượng, vì tiêu thụ năng lượng biến động theo ca, theo khu vực và từng dây chuyền. Do đó, đo đếm theo thời gian thực và phân tách đúng các điểm tải lớn trở thành điều kiện nền để nhà máy kiểm soát được phát thải.
ESG đặt trọng tâm vào khả năng minh bạch và báo cáo số liệu vận hành, thay vì các cam kết định tính. Nhiều khung đánh giá công trình xanh như LEED hay BREEAM cũng nhấn mạnh yếu tố đo lường này, bởi Net Zero chỉ có ý nghĩa khi hiệu quả được chứng minh bằng dữ liệu. Không có dữ liệu, tích hợp MEP chỉ dừng ở mức ý tưởng, khó trở thành công cụ quản trị dài hạn.
Ưu tiên của Net Zero trong nhà máy luôn là sản xuất ổn định
Mức độ áp dụng các giải pháp Net Zero giữa các nhà máy rất khác nhau, phụ thuộc vào loại hình sản xuất, cường độ vận hành và năng lực quản trị nội bộ. Trong thực tế, nhiều nhà máy vẫn ưu tiên các giải pháp đã kiểm chứng, dù chưa tối ưu về công nghệ, miễn là không làm giảm độ ổn định dây chuyền. Tối ưu năng lượng chỉ có ý nghĩa khi không tạo thêm rủi ro cho vận hành. Vì vậy, điều quan trọng không phải là áp dụng tràn lan, mà là xác định đúng phạm vi tích hợp phù hợp với đặc thù sản xuất và khả năng quản lý dài hạn.
MEP trong nhà máy Net Zero không phải cuộc chạy đua thiết bị mới, mà là thay đổi cách tổ chức hệ thống kỹ thuật như một cấu trúc năng lượng có thể đo lường và điều khiển. Từ chỗ là hạng mục tiện ích phía sau sản xuất, MEP đang trở thành nền tảng trung tâm để nhà máy tiến gần hơn tới mục tiêu giảm phát thải mà vẫn giữ được tính ổn định vận hành. Với các dự án tiêu thụ năng lượng lớn và chạy liên tục, cách tiếp cận MEP theo hướng tích hợp, tối ưu theo tải thực tế và dựa trên dữ liệu sẽ là bước đi mang tính nền, thay vì chỉ là lựa chọn công nghệ.
